Co właściwie zabezpiecza weksel in blanco?
Weksel in blanco jest dokumentem podpisanym z zamiarem zaciągnięcia zobowiązania wekslowego, który przy wręczeniu nie zawiera jeszcze wszystkich wymaganych elementów. Z jego wydaniem wiąże się upoważnienie do uzupełnienia dokumentu w ustalonych granicach. W praktyce weksel często zabezpiecza zapłatę należności z pożyczki, umowy handlowej lub innego zobowiązania.
Gdy wierzyciel wypełni dokument, trzeba odróżnić dwa zagadnienia: czy powstał prawidłowy weksel oraz czy dochodzona kwota odpowiada temu, co wolno było nim zabezpieczyć. Sam fakt, że suma została wpisana później, nie przesądza o wadliwości dokumentu. Z kolei podpis wystawcy nie oznacza, że odbiorca może samodzielnie rozszerzyć zakres zabezpieczenia o dowolne koszty lub cudze zobowiązania.
Czy bez pisemnej deklaracji weksel jest nieważny?
Nie można przyjąć takiej ogólnej zasady. Porozumienie dotyczące uzupełnienia weksla może zostać zawarte pisemnie, ustnie albo wynikać z zachowania stron. Deklaracja wekslowa jest przede wszystkim ważnym dowodem tego, na co wystawca pozwolił odbiorcy dokumentu. Nie należy utożsamiać braku osobnego formularza deklaracji z brakiem jakichkolwiek ustaleń.
Jeżeli pisemnego dokumentu nie ma, treść upoważnienia ustala się na podstawie dostępnych dowodów. Znaczenie mogą mieć postanowienia umowy, wiadomości wymienione przy jej zawieraniu, sposób przekazania weksla oraz inne okoliczności towarzyszące ustanowieniu zabezpieczenia. Spór o to, co uzgodniono, wymaga wskazania konkretnych faktów. Samo stwierdzenie „nie dostałem deklaracji” zwykle nie wyjaśnia jeszcze, dlaczego żądanie wierzyciela miałoby być niezasadne.
Kiedy uzupełnienie może przekraczać uzgodnione granice?
Najpierw trzeba porównać treść weksla z upoważnieniem. Analizie podlegają w szczególności rodzaj zabezpieczonej należności, warunki pozwalające sięgnąć po zabezpieczenie, sposób obliczenia sumy i zasady oznaczenia terminu płatności. Znaczenie może mieć również obowiązek wcześniejszego zawiadomienia wystawcy, jeżeli został uzgodniony. Nie każda nieprawidłowość wywołuje jednak identyczny skutek.
Osobno należy sprawdzić rozliczenia. Wierzyciel powinien uwzględnić należne zaliczenia spłat, a kwestionowane odsetki, opłaty lub kary wymagają własnej podstawy. Zarzut zawyżenia sumy powinien wskazywać, które pozycje są sporne i z czego wynika różnica. Uzupełnienie niezgodne z porozumieniem nie zawsze oznacza nieważność całego weksla: ocena może dotyczyć tylko części żądania lub możliwości dochodzenia go w danym momencie.
Co oznaczają braki formalne weksla własnego?
Weksel własny zawiera bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty. Nie należy mylić go z wekslem trasowanym, w którym występuje polecenie zapłaty skierowane do innej osoby. Wymagane elementy weksla własnego określa art. 101 Prawa wekslowego. Ocenia się między innymi treść przyrzeczenia, oznaczenie sumy, odbiorcy zapłaty, daty oraz podpis wystawcy.
Brak określonego wpisu wymaga sprawdzenia ustawowych wyjątków. Zgodnie z art. 102 weksel własny bez wskazanego terminu płatności uważa się za płatny za okazaniem. Ustawa przewiduje również reguły zastępujące niektóre oznaczenia miejsca. Dlatego puste pole na formularzu nie jest samodzielnym dowodem nieważności. Trzeba też odróżnić celową niezupełność dokumentu przy jego wręczeniu od braków, które pozostają w wekslu przedstawionym jako podstawa zapłaty.
Dlaczego ważne jest, kto obecnie żąda pieniędzy?
Inaczej może wyglądać obrona przeciwko pierwotnemu odbiorcy weksla, który uczestniczył w ustaleniu zabezpieczenia, a inaczej przeciwko dalszemu nabywcy. W relacji z pierwszym wierzycielem można badać zgodność uzupełnienia z porozumieniem i zarzuty dotyczące zabezpieczonej umowy. Przy dalszym obrocie konieczne jest dodatkowo ustalenie, w jaki sposób oraz w jakich okolicznościach obecny wierzyciel nabył prawa.
Art. 10 Prawa wekslowego przewiduje, przy zarzucie uzupełnienia niezgodnego z porozumieniem, znaczenie złej wiary nabywcy albo rażącego niedbalstwa przy nabyciu. Art. 17 reguluje natomiast ograniczenie zarzutów osobistych opartych na stosunkach z poprzednimi uczestnikami obrotu; wskazanym w nim wyjątkiem jest świadome działanie nabywcy na szkodę dłużnika. Tych przesłanek nie należy stosować zamiennie. Istotny jest także sposób przeniesienia praw: indos i zwykły przelew nie wywołują identycznych skutków.
Weksel zabezpieczający umowę z konsumentem
Weksel nie może służyć pominięciu ochrony konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umownymi. W sprawie C-176/17 Profi Credit Polska Trybunał Sprawiedliwości UE zakwestionował model postępowania, który uniemożliwiał sądowi skuteczne zbadanie potencjalnie nieuczciwych warunków zabezpieczonej umowy. Sprawdzenie samej poprawności dokumentu weksla nie wyczerpuje więc problemu.
Aktualny art. 485 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego wymaga, w przypadku dłużnika będącego konsumentem, przedstawienia z pozwem umowy, z której wynika zabezpieczone roszczenie, wraz z deklaracją wekslową i załącznikami. Znaczenie ma też art. 11a Prawa wekslowego, przewidujący dla objętego nim weksla konsumenckiego zastrzeżenie „nie na zlecenie” lub równoznaczne. Przy starszych dokumentach trzeba uwzględnić właściwe przepisy przejściowe. Status konsumenta i ewentualne nieuczciwe postanowienia wymagają oceny konkretnej umowy, a nie samej nazwy produktu.
Jak reagować na żądanie zapłaty i nakaz sądu?
Wezwanie wierzyciela i nakaz zapłaty wydany przez sąd to różne dokumenty. Po otrzymaniu nakazu należy od razu sprawdzić tryb postępowania, datę doręczenia, pouczenie oraz właściwy środek zaskarżenia. Nie ma podstaw, aby bez sprawdzenia przyjmować jeden termin dla każdej sprawy. Rozmowy ugodowe lub prośba o wyjaśnienie rozliczenia nie zastępują czynności procesowej wymaganej w sądzie.
Przy ocenie obrony trzeba nazwać konkretny problem: przekroczenie upoważnienia, spłatę zobowiązania, zawyżenie rozliczenia, wadę dokumentu czy nieuczciwy warunek umowny. Następnie należy powiązać go z dowodami i treścią żądania pozwu. Możliwość podniesienia zarzutu nie oznacza automatycznie jego skuteczności. Dopiero analiza całej sprawy pozwala ustalić zakres zaskarżenia i działania potrzebne na jej aktualnym etapie.
Przygotuj dokumenty do konsultacji w tej dziedzinie →
Wróć do działu: Prawo wekslowe